|
|||||
| Dewiza: "Orta Recens Quam Pura Nites" (Nowo Powstała, Jak Jasno Świecisz) | |||||
 |
|||||
| Inne australijskie stany lub terytoria | |||||
| Stolica | Sydney | ||||
| Gubernator Nowej Południowej Walii | Marie Bashir | ||||
| Premier Nowej Południowej Walii | Kristina Keneally | ||||
| Obszar | |||||
| • Ląd | 800 642 km² | ||||
| • Wody | 8 802 km² | ||||
| Ludność | |||||
| Ludność | 6 657 400 | ||||
| Gęstość zaludnienia | 8,32 /km² | ||||
| Strefa czasowa | UTC +10 (+11 DST) | ||||
| Reprezentacja w parlamencie | |||||
| Izba Reprezentantów | 50 | ||||
| Senat | 12 | ||||
| Ukształtowanie powierzchni | |||||
| Najwyższy punkt: | Góra Kościuszki (2228 m) | ||||
| Najniższy punkt: | Poziom morza | ||||
| Skróty | |||||
| Pocztowy | NSW | ||||
| ISO 3166-2 | |||||
| Strona internetowa | www.nsw.gov.au | ||||
Nowa Południowa Walia (ang. New South Wales, NSW) – najstarszy i najbardziej zaludniony stan Australii. Leży w południowo-wschodniej części kraju. Na północy graniczy ze stanem Queensland, od zachodu z Australią Południową, a od południa ze stanem Wiktoria. Ponadto sąsiaduje z Australijskim Terytorium Stołecznym, który jest enklawą wewnątrz Nowej Południowej Walii, oraz z Terytorium Jervis Bay, będącym półenklawą. Stolicą stanu i jego zdecydowanie największym miastem jest Sydney.
Spis treści |
edytuj Historia
Początkowo stan był kolonią brytyjską założoną w 1788.
edytuj Ustrój polityczny
Nowa Południowa Walia jest jednym z sześciu stanów wchodzących w skład Związku Australijskiego. Posiada kompetencje we wszystkich dziedzinach, których konstytucja federalna nie zastrzega dla Związku. Stan ma też własną konstytucję, pochodzącą jeszcze z czasów, gdy był odrębną kolonią brytyjską.
Władzę ustawodawczą na szczeblu stanowym sprawuje dwuizbowy parlament stanowy, złożony ze Zgromadzenia Ustawodawczego (wybieranego z zastosowaniem ordynacji preferencyjnej) i Rady Ustawodawczej, gdzie przy wyborach stosuje się ordynację propocjonalną. Na czele władzy wykonawczej formalnie stoi gubernator, będący osobistym przedstawicielem królowej Australii. Faktycznie kieruje nią premier stanu, którym zostaje przywódca partii lub koalicji posiadającej większość w izbie niższej parlamentu.
Więcej informacji znajdziesz w kategorii Polityka Nowej Południowej Walii.
edytuj Demografia[1]
Według spisu powszechnego z roku 2006, Nowa Południowa Walia liczy 6,55 mln mieszkańców, z czego 49,3% to mężczyźni, a reszta kobiety. Ludność aborygeńska stanowi 2,1% populacji. Średni wiek mieszkańca wynosi 37 lat. Australijskie obywatelstwo posiada 85,8% mieszkańców stanu. W Australii urodziło się 69% jego ludności. Główne kraje pochodzenia przybyszy to Wielka Brytania (3,3% ludności stanu), Chińska Republika Ludowa (1,7%), Nowa Zelandia (1,6%), Wietnam (1%) i Filipiny (0,9%). 74% mieszkańców deklaruje, że mówi w domu wyłącznie po angielsku. Najszerzej używane języki mniejszości to język arabski (jego używanie w domu deklaruje 2,5% ludności stanu), język kantoński (2%), język mandaryński (1,5%), język włoski (1,3%) i język grecki (1,3%). 28,2% mieszkańców uznaje się za katolików, a 21,8% za anglikanów.
edytuj Edukacja
edytuj Podstawowa i ponadpodstawowa
System edukacji szkolnej w Nowej Południowej Walii składa się z trzech szczebli. Najniższy stanowią przedszkola, gdzie uczęszczają dzieci w wieku do lat 6. Następnie trafiają na sześć lat do szkoły podstawowej, a później na kolejnych sześć do szkoły średniej. Uczeń ma prawo zaprzestać nauki, gdy ukończy 15 lat - wcześniej obejmuje go obowiązek szkolny.
Zanim uzyska wykształcenie średnie, uczeń zdaje dwa egzaminy zewnętrzne. Pierwszy przeprowadzany jest na koniec dziesiątej klasy (a więc czwartej klasy szkoły średniej) i nosi nazwę certyfikatu szkolnego (School Certificate). Składa się z egzaminów z pięciu przedmiotów. Uczniowie są na tym egzaminie oceniani w skali 1-6, przy czym żadna ocena nie oznacza nie zdania egzaminu. Odpowiednikiem matury jest w Nowej Południowej Walii tzw. wyższy certyfikat szkolny (Higher School Certificate, HSC). Wynik tego egzaminu stanowi główne kryterium przyjęć kandydatów na uczelnie wyższe.
edytuj Wyższa
Na terenie stanu ma siedzibę 11 uczelni wyższych o statusie uniwersytetu, w tym najstarsza tego typu instytucja w Australii - University of Sydney. Głównym ośrodkiem akademickim jest Sydney, oprócz niego rolę taką pełnią także m.in. Newcastle i Wollongong.
Zob. Uczelnie wyższe w Nowej Południowej Walii
edytuj Geografia
Stan położony jest w części wschodniej kontynentu australijskiego. Od północy graniczy ze stanem Queensland, od południa z Wiktorią, od zachodu z Australią Południową, natomiast wschodnią granicę stanowi linia brzegowa Morza Tasmana. Ponadto na terenie stanu są dwie enklawy federalne: Australijskie Terytorium Stołeczne oraz Terytorium Jervis Bay.
edytuj Geografia fizyczna i klimat
Nowa Południowa Walia dzieli się na cztery główne regiony geograficzne i klimatyczne, rozłożone południkowo. Większość ludności koncentruje się na wybrzeżu, gdzie panuje klimat od umiarkowanego morskiego przy granicy ze stanem Wiktoria do subtropikalnego przy granicy ze stanem Queensland. Dalej na zachód usytuowany jest obszar Wielkich Gór Wododziałowych i ich pogórza. Najwyższe partie tego pasma ( tzw. Alpy Australijskie) są jedynym miejscem w Australii, gdzie okresowo występuje pokrywa śnieżna. Kolejny region to słabiej zaludnione obszary rolnicze o nieco bardziej kontynentalnym klimacie (np. okolice miasta Wagga Wagga). Najdalej na zachód wysunięte są półpustynne i pustynne pustkowia, gdzie koncentruje się górnictwo (jego najważniejszym ośrodkiem jest Broken Hill).
Podobnie jak w całej Australii, najcieplejszymi miesiącami roku są styczeń i luty, a najzimniejszymi czerwiec i lipiec. W Sydney średnia temperatura stycznia waha się między 18 a 26 stopni Celsjusza, z kolei dla lipca jest to przedział od 8 do 16 stopni[2].
edytuj Główne miasta
Zdecydowanie największym miastem stanu jest jego stolica, Sydney, licząca ok. 4,12 mln mieszkańców (2006)[3] i będąca zarazem największym miastem Australii. Należy pamiętać, iż Sydney jest jednym miastem w sensie statystycznym i funkcjonalnym, jednak formalnie stanowi aglomerację 38 niezależnych samorządów lokalnych, z których znaczna część posiada odrębne prawa miejskie. Pozostałe miasta o ludności przekraczającej 100 tysięcy osób to Newcastle i Wollongong.
edytuj Podział administracyjny
Nowa Południowa Walia dzieli się na 152 obszary samorządu lokalnego (local government areas, LGAs), z czego 38 zaliczane jest do aglomeracji Sydney. Prawo stanowe przewiduje tylko jeden szczebel samorządu. Jednostki samorządu używają różnych nazw (city - miasto, region lub regional council - region, shire - hrabstwo, municipality - gmina, council - rada), jednak mają one znaczenie głównie symboliczne i nie wpływają w żaden sposób na kompetencje tych jednostek, które są identyczne dla wszystkich. Władze ustawodawcze w samorządach stanowią rady wybierane w większości z zastosowaniem ordynacji proporcjonalnej. Szefowie lokalnych władz wykonawczych mogą pochodzić z wyborów bezpośrednich lub być wybierani przez radnych z własnego grona. Najsłabiej zaludniona, zachodnia część stanu w ogóle nie posiada samorządu lokalnego i jest zarządzana bezpośrednio przez władze stanowe.
edytuj Sport
Najpopularniejszym sportem jest w Nowej Południowej Walii rugby. Na terenie stanu ma swoją siedzibę 10 z 16 zespołów rywalizujących w National Rugby League, najwyższej klasie rozgrywkowej w tej dyscyplinie. W sezonie letnim - gdy rugbyści mają wakacje - najwięcej kibiców przyciąga krykiet. Mniejszą popularnością cieszy się futbol australijski (tradycyjnie najważniejsza dyscyplina w sąsiednim stanie Wiktoria), gdzie stan ma tylko jednego reprezentanta w najwyższej lidze. Coraz większą popularność zdobywa piłka nożna - w Nowej Południowej Walii swe mecze rozgrywają trzy zespoły z A-League.
Poza grami zespołowymi, najpopularniejsze dyscypliny to jeździectwo (w różnych odmianach, w znacznej mierze specyficznie australijskich), żeglarstwo i sporty motorowe. Szczególną pozycję w całym australijskim społeczeństwie zajmuje pływanie, będące nie tylko popularnym sportem wyczynowym, ale też dyscypliną masowo uprawianą amatorsko.
edytuj Linki zewnętrzne
Przypisy
- ↑ 2006 Census QuickStats : New South Wales. [dostęp 2009-09-22].
- ↑ Climate statistics for Australian locations. [dostęp 2009-09-22].
- ↑ 2006 Census QuickStats : Sydney (Statistical Division). [dostęp 2009-09-22].
|
|||||||||||||
